Бѣлоруськый

Славянскі свет мае глыбокую і багатую гісторыю. Плямены праславян з’явіліся на прасторах Еўропы, і за сваю гісторыю развіцця дасягнулі незвычайнай тэрытарыяльнай шырокасці рассялення. Мы можам казаць, што сфармаваліся плямены славян у выніку рассялення пражывалі на велізарнай па мерках тэрыторыі Еўропы ад Эльбы на захадзе да Волгі на ўсходзе, ад Эгейскага мора на поўдні да Нявы на поўначы. Далей, дзякуючы развіццю Кіеўскай Русі і Расійскай дзяржавы, славяне рассяліліся па ўсей Усходняй Еўропе і Сібіры. Нягледзячы на ўсе супярэчнасці ў палітыцы і міжусобіцы, працягвала захоўвацца культурная і моўная складнік славян. Безумоўна, тыя, што мяжуюць з іншымі народамі плямены выпрабавалі вялікі ціск культуры і мовы, у тым ліку цюркскіх, раманскіх, фіна-вугорскіх народаў.

Нягледзячы на гэта, славяне захавалі культурную самабытнасць і ментальнасць. Так, мы з легкасцю можам разумець чалавека з той жа групы (усходняй, заходняй, паўдневай) і, з невялікім працай можам наладзіць зносіны з чалавекам з іншай групы славян. Гэта і дае нам права казаць пра «братэрства» славянскіх народаў.

Шмат хто з славянскіх народаў адышоўі ў нябыт, некаторыя ў зусім нядаўнім часе. Так, напрыклад, полабская культура сышла разам з мовай да сярэдзіны 20 стагоддзя. Аднак большасць з іх засталася жыва, і ад нашых супольных намаганняў залежыць тое, якім будзе будучыня славяні.

З сучасных славянскіх народаў толькі усходне-славянская група мела адносную стабільнасць і самадастатковасць. Руская мова перажыла некалькі хваляў замежнай моўнай інтэрвенцыі — мангольскай, нямецкую, французскую і ангельскую, з якіх яна, наогул кажучы, выйшаў пераможцам, у многіх выпадках, узбагаціўшы і разнастаіўшы сваю лексіку. У дадзены момант не скончылася ангельская інтэрвенцыя, самая моцная з моманту татара-мангольскага прыгнету, якая канфіскавала многія спрадвечна рускія словы з нашага ўжытку. Але і з гэтым славяне спраўляюцца, асімілюючы прыйшло, а часам і вяртаючы страчанае.

Інакш справа ідзе ў іншых славянскіх групах. Не маючы пастаяннай суверэннай дзяржаўнасці, заходнія і ўсходнія славяне падвяргаліся несупыннаму ўплыву іншых народаў. Так, інтэрвенцыю турэцкай мовы ў паўднева-славянскія мовы і культуру можна суаднесці па значэнні з татара-мангольскім ігам для Русі. Пасля вызвалення ад турак, паўдневыя славяне сталі выпрабоўваць заходні ўплыў, і мы можам бачыць досыць вялікая колькасць запазычанняў з ангельскага, французскага і .т.д. ў баўгарскай і сербскай мовах.

Заходнія славяне на працягу сваей гісторыі пастаянна тэрарізіравалісь уплывам раманскіх моў. Так, пад націскам германцаў, славяне выпусцілі свае землі ўздоўж Эльбы і адступілі да Одэры. Так, уздзеянню раманскіх пляменаў спрыяў таксама прыняцце лацінскага алфавіту мовамі заходніх славян, замест магчымага глаголічнага або кірылічнага. Як бы тое ні было, славяне, хоць і зведалі шматлікія ўздзеяння на сваю культуру, здолелі захаваць агульнасць моў да сенняшняга дня.

Праблема рэкансолідацыі славянскіх народаў хвалявала ўсіх яшчэ шмат стагоддзяў таму і рабіліся спробы па яе рэалізацыі. Гэтым можна лічыць стварэнне Кіеўскай Русі, Вялікага княства Літоўскага, пашырэнне Расійскай імперыі на захад, стварэнне дружалюбных адносін з краінамі Рэгіену, стварэнне АУС, Югаславіі, Чэхаславакіі. Аднак практычна праблема немагчымасці або недаўгавечнасці гэтага саюза ўзнікала з-за ўстанаўлення не сяброўскіх, братэрскіх адносін, а прэвалірванні інтарэсаў адной нацыі над усімі астатнімі ўдзельнікамі саюзу, што непазбежна прыводзіла да развалу і няўдачы.

Узнікае справядлівая ідэя, што немагчымасць зрабіць падобнае аб’яднанне ляжыць не толькі ў палітычных інтарэсах якой-небудзь краіны, ды, бясспрэчна, але і ў мове зносін, дзяржаўным або саюзным мове. Немагчыма ж зрабіць афіцыйнымі ўсе мовы і мовы, што існуюць у якой-небудзь мясцовасці, а абвяшчаючы адзін мову галоўней іншага мы хочам таго ці не абарачваем сябе да далейшага развалу падобных узаемаадносін.

Неабходнасць і значнасць стварэнне агульнаславянскай (панславянскай) мовы была ўсвядомлена яшчэ ў 16 стагоддзі, калі былі зроблены першыя спробы стварыць агульны для ўсіх славян мову. Аднак яны не прынеслі чаканых вынікаў і адышлі ў нябыт.

Большасць апошніх распрацовак панславянскіх моў будуюцца па прынцыпу спрашчэньня, звядучы да мінімуму ўсю лексіку і граматыку моў. Такія, напрыклад, Славіо і Межусловjански jезик. Мы лічым гэта ў корані няслушным, так як новы мову павінен быць накіраваны не на дэградацыю культур, а наадварот, на падтрыманне велічы і прыгажосці славянскай культуры і самабытнасці. Таму наш прынцып — не «Адкінуць усе чужое», а «Злучыць усе лепшае».

Калі правесці аналіз таго, чаму нам, славянам, патрэбен новая агульнаславянская мова, можна вылучыць некалькі пазіцый:
• Неабходнасць наяўнасці дадатковага кансалідацыйнага фактару для аб’яднання палітыкі славянскіх народаў
• Неабходнасць ўмацаваць паразуменне і палепшыць ўспрыманне славянамі адзін аднаго
• Захаваць спрадвечнае багацце і прыгажосць усіх славянскіх моў
• Немагчымасць прыняцця на ролю агульнаславянскай мовы рускай (а таксама польскага) ў сілу гістарычных чыннікаў
• Немагчымасць прыняцця на ролю агульнаславянскай мовы папярэдніх планавых праектаў у поўнай меры, у сілу аб’ектыўных прычын

Мы прыступаем да распрацоўкі новай мовы з навуковай пункту гледжання і спадзяемся, што наша праца прынясе карысць, так што ў будучыні на аснове яго мы зможам нарэшце аб’яднацца з нашымі брацкімі народамі, забыўшыся ўсе агульныя крыўды і сваркі. Бо мы вялікі народ, і няўжо наша светлы час засталося учора і наперадзе толькі цемра? Мы ў гэта не верым, а вы?